फुलशेती तंत्रज्ञानातून विद्यार्थ्यांना व्यावसायिक कौशल्याची नवी दिशा

फलटण टुडे वृत्तसेवा( फलटण ,दि ०७ सप्टेंबर २०२६):- महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी संलग्न फलटण एज्युकेशन सोसायटी संचलित कृषि महाविद्यालय, फलटण येथे शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ मध्ये राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP-2020) नुसार विद्यार्थ्यांसाठी अनुभवाधारित कृषी कौशल्य विकास अभ्यासक्रमांतर्गत ‘Floriculture  Technology’ अर्थात फुलशेती तंत्रज्ञान हा महत्त्वपूर्ण कौशल्य विकास उपक्रम राबविण्यात येत आहे. या उपक्रमाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना फुलशेतीचे शास्त्रीय ज्ञान, शोभिवंत वनस्पतींचे व्यवस्थापन, फुलांची उद्यानरचना तसेच आधुनिक फुलशेती तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळत आहे.
 आजच्या बदलत्या कृषी अर्थव्यवस्थेत पारंपरिक पीक उत्पादनाबरोबरच फुलशेती, शोभिवंत वनस्पतींची लागवड, नर्सरी व्यवसाय,  आणि फुलांची उद्यानरचना या क्षेत्रांना मोठ्या प्रमाणात व्यावसायिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. वाढते शहरीकरण, घरगुती बागा, कार्यालये, हॉटेल्स, शैक्षणिक संस्था, रिसॉर्ट्स, मंगल कार्यालये तसेच सार्वजनिक उद्याने यामुळे शोभिवंत फुले व उद्यानरचनेची मागणीत वाढ होत आहे. या पार्श्वभूमीवर विद्यार्थ्यांना फुलशेतीतील आधुनिक तंत्रज्ञानाचे प्रत्यक्ष प्रशिक्षण देण्याचा महाविद्यालयाचा प्रयत्न आहे.
NEP-2020 अंतर्गत अनुभवाधारित शिक्षणाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे. विद्यार्थ्यांनी केवळ पाठ्यपुस्तकातील संकल्पना आत्मसात न करता त्या प्रत्यक्ष क्षेत्रात वापरण्याची क्षमता विकसित करावी, हा या अभ्यासक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे. Floriculture Technology या उपक्रमात विद्यार्थ्यांना फुलपिकांची निवड, लागवड नियोजन, दर्जेदार लागवड साहित्याची निवड, रोपवाटिका व्यवस्थापन, जमीन व माध्यम व्यवस्थापन, सिंचन व खत व्यवस्थापन, कीड व रोग व्यवस्थापन, फुलांची काढणी, प्रतवारी, हाताळणी आणि विपणन यासारख्या बाबींचा प्रत्यक्ष अभ्यास करण्याची संधी मिळत आहे. यासोबतच  सजावटीसाठी लागणारी फुले, बुके, पुष्पगुच्छ, फुलांचे हार, सणासुदीसाठी लागणारे फुले व हार यांसारख्या विविध बाबींचे व्यावहारिक ज्ञान विद्यार्थ्यांना दिले जात आहे.
फुलशेती हा केवळ सौंदर्यनिर्मितीचा व्यवसाय नसून ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना देणारे महत्त्वाचे व्यावसायिक पीक क्षेत्र आहे. विविध सण, धार्मिक कार्यक्रम, विवाह समारंभ, सजावट, पुष्पगुच्छ, पुष्परचना तसेच सुगंधी व सजावटीच्या उत्पादनांसाठी फुलांना मागणी असते. या पार्श्वभूमीवर विद्यार्थ्यांना फुलांचे उत्पादन, काढणीपश्चात हाताळणी, प्रतवारी, पॅकिंग, बाजारपेठेचा अभ्यास आणि मूल्यवर्धन याबाबतही मार्गदर्शन केले जात आहे. उत्पादनाची गुणवत्ता टिकवून योग्य वेळी आणि योग्य बाजारपेठेत विक्री करण्याचे महत्त्व विद्यार्थ्यांना समजावून देण्यात येत आहे यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये तांत्रिक कौशल्याबरोबरच सर्जनशील विचार आणि सौंदर्यदृष्टी विकसित होत आहे.
फुलशेतीच्या क्षेत्रामध्ये कृषी पदवीधरांसाठी विविध प्रकारच्या रोजगार आणि स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध आहेत. फुलशेती, रोपवाटिका व्यवसाय, शोभिवंत वनस्पती उत्पादन,  पुष्पसजावट, पुष्पगुच्छ निर्मिती आणि उद्यान व्यवस्थापन सेवा अशा विविध व्यवसायांच्या माध्यमातून कृषी क्षेत्रात उद्योजकता निर्माण करता येते.विद्यार्थ्यांना या व्यवसायातील तांत्रिक बाबींसोबतच उत्पादन खर्च, मनुष्यबळ व्यवस्थापन, बाजारपेठ, ग्राहकांच्या गरजा, सेवा शुल्क आणि व्यवसाय नियोजन याबाबतही व्यावसायिक दृष्टिकोन विकसित करण्याची संधी मिळत आहे.
 या अनुभवाधारित कृषी कौशल्य विकास उपक्रमाचे प्रकल्प अधिकारी प्रा. एस. एस. आडत, सहायक प्राध्यापक, उद्यानविद्या विभाग आहेत. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थ्यांना फुलशेती तंत्रज्ञानातील विविध शास्त्रीय आणि व्यावहारिक बाबींचे प्रशिक्षण दिले जात आहे. विद्यार्थ्यांनी प्रत्यक्ष कामामध्ये सहभागी होऊन फुलपिके व शोभिवंत वनस्पतींच्या व्यवस्थापनातील बारकावे आत्मसात करावेत, विविध कामांची नोंद ठेवावी आणि उत्पादन व देखभालीतील समस्यांवर व्यावहारिक उपाय शोधावेत, यावर विशेष भर देण्यात येत आहे. आजच्या स्पर्धात्मक वातावरणात कृषी पदवीधरांसाठी केवळ पारंपरिक नोकरीच्या संधींपेक्षा स्वयंरोजगार व कृषी उद्योजकतेच्या संधी महत्त्वाच्या ठरत आहेत. फुलशेती सारख्या उच्च मूल्याच्या क्षेत्रात कमी ते मध्यम क्षेत्रामध्ये नियोजनबद्ध पद्धतीने व्यवसाय उभारण्याची संधी उपलब्ध आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना या उपक्रमातून ‘नोकरी शोधणारा’ नव्हे, तर कौशल्याच्या बळावर रोजगार निर्माण करणारा कृषी उद्योजक होण्यासाठी आवश्यक असलेल्या व्यावहारिक ज्ञानाची पायाभरणी होत आहे.
  Floriculture  Technology या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांच्या तांत्रिक ज्ञानाबरोबरच निरीक्षणशक्ती, नियोजन क्षमता, सर्जनशीलता, समस्या सोडविण्याची क्षमता, टीमवर्क आणि व्यवसायाभिमुख दृष्टिकोन विकसित होण्यास मदत होत आहे. प्रत्यक्ष कामातून मिळणारा अनुभव विद्यार्थ्यांच्या आत्मविश्वासातही भर घालत आहे. कृषि महाविद्यालयात अशा कौशल्याधारित उपक्रमांना प्रोत्साहन देऊन विद्यार्थ्यांना बदलत्या कृषी क्षेत्राच्या गरजांनुसार तयार करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. फुलशेतीतील आधुनिक तंत्रज्ञानाची ओळख विद्यार्थ्यांना भविष्यातील कृषी व्यवसाय आणि रोजगाराच्या विविध क्षेत्रांसाठी सक्षम बनविणारी ठरत आहे.
  शिक्षणातून कौशल्य, कौशल्यातून आत्मविश्वास आणि आत्मविश्वासातून उद्योजकता निर्माण करण्याच्या दिशेने हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरत आहे. कृषि महाविद्यालय, फलटणचे प्राचार्य डॉ. यु. डी. चव्हाण यांच्या मार्गदर्शनाखाली Floriculture Technology हा अनुभवाधारित कृषी कौशल्य विकास उपक्रम राबविण्यात येत आहे. विद्यार्थ्यांना आधुनिक उद्यानविद्या तंत्रज्ञानाचे प्रत्यक्ष ज्ञान मिळावे, फुलशेती या व्यावसायिक संधींची ओळख व्हावी आणि भविष्यात त्यांनी कृषी क्षेत्रात कुशल व्यावसायिक तसेच उद्योजक म्हणून योगदान द्यावे, हा या उपक्रमामागील व्यापक उद्देश आहे.
 फुलांच्या उत्पादनापासून ते आकर्षक पुष्पगुच्छ निर्मितीपर्यंत—विज्ञान, सौंदर्य आणि उद्योजकतेची सांगड घालत कृषि महाविद्यालय, फलटण येथे विद्यार्थ्यांच्या हाताला आधुनिक कौशल्यांची जोड मिळत आहे.